Hòn đảo cô đơn và bà i há»c Ä‘au đớn
Sunday, March 23rd, 2008TT - Äảo Phục Sinh (Isla de Pascua) nằm cô đơn giữa Thái Bình Dương, xa bá» biển Nam Mỹ gần 4.000km vá» phÃa tây và hòn đảo gần nhất Pitcarim hÆ¡n 2.000km vá» phÃa đông nam. Và o ngà y lá»… Phục sinh năm 1722, thuyá»n trưởng Jacob Roggeveen, ngưá»i Hà Lan, đặt chân lên đảo. Lúc đó trên đảo có khoảng 3.000 ngưá»i Ä‘ang sống trong tình trạng chiến tranh, vá»›i nguồn lương thá»±c Ãt á»i và má»™t vùng đất trÆ¡ trá»i không má»™t bóng cây.
Những ngưá»i châu Âu nháºn ra dấu vết cá»§a má»™t ná»n văn minh cao hÆ¡n đã từng phát triển trên đảo vá»›i gần 1.000 tượng đá khổng lồ. Moai, tên gá»i những tượng đá khổng lồ được dá»±ng trên Ahu - những bệ đá lá»›n, hay nằm ngả nghiêng trên những sưá»n đồi hướng ra biển. (Moai lá»›n nhất như El Gigante có chiá»u cao tá»›i hÆ¡n 21m và nặng khoảng 150 tấn).
Sau hà ng tháºp niên là m việc, má»™t nhóm các nhà khảo cổ, nhân há»c và lịch sá» tá»± nhiên đã vẽ nên má»™t bức tranh vá» lịch sá» thăng trầm cá»§a hòn đảo cô đơn và vá» những moai bà ẩn. “Mối tương đồng giữa những gì đã xảy ra nÆ¡i đây và những gì Ä‘ang xảy ra trên phần còn lại cá»§a thế giá»›i là “sá»± tháºt hiển nhiên, Ä‘au đớn và lạnh lùng†- như lá»i giáo sư địa sinh há»c Jared Diamond, tác giả cuốn Sụp đổ: các xã há»™i đã lá»±a chá»n thà nh công và thất bại như thế nà o, nói.
Khi những ngưá»i Rapanui (tên gá»i cá»§a thổ dân địa phương) đầu tiên đặt chân lên hòn đảo và o thế ká»· 7 sau Công nguyên, hỠđã tìm thấy má»™t hòn đảo phá»§ kÃn má»™t mà u xanh trù phú. Từ rakau trong tiếng Rapanui nghÄ©a là cây xanh và cÅ©ng có nghÄ©a là sá»± già u có. Gá»— hiện diện trong má»i khÃa cạnh Ä‘á»i sống: là m nhà ở, đóng thuyá»n Ä‘i biển hay là m cá»§i đốt để sưởi và nấu chÃn thức ăn. Các cư dân trên đảo Phục Sinh dà nh thá»i gian nhà n rá»—i để tham gia các hoạt động tÃn ngưỡng và xây dá»±ng những moai khổng lồ, há» cần nhiá»u gá»— để là m con lăn dịch chuyển những tượng đá hà ng chục tấn từ nÆ¡i chế tác ra bá» biển. Và khi mà dân số tăng nhanh, cuá»™c chạy Ä‘ua dá»±ng tượng đá giữa các nhóm lợi Ãch là m gia tăng nhu cầu vá» gá»— thì diện tÃch rừng cứ giảm Ä‘i để nhưá»ng đất cho nông nghiệp.
Tá»›i thế ká»· 15, những rừng cây trên đảo bị chặt hạ hoà n toà n, lá»›p đất mà u mỡ phÃa trên bị rá»a trôi và trở nên cằn cá»—i vì mưa và gió biển, các con suối thì khô hạn. Không có cây để giữ đất và chắn gió, không có gá»— để xây nhà , tháºm chà không có gá»— đóng thuyá»n để có thể tá»± giải thoát tá»›i má»™t miá»n đất khác, những cư dân đảo Phục Sinh bị giam chân trên hòn đảo nhá» cô độc.
Khi hòn đảo trở nên trÆ¡ trá»i không má»™t bóng cây thì cÅ©ng là lúc ná»n văn minh Rapanui sụp đổ, con ngưá»i lại trở vá» sống trong những hang đá tối tăm, lạnh lẽo. Những cuá»™c chiến tranh giữa các bá»™ tá»™c nổ ra, thá»i kỳ nô lệ trở lại và má»™t số nhóm ngưá»i tháºm chà còn ăn thịt lẫn nhau để tồn tại. Dân số trên đảo bị giảm 20.000-30.000 ngưá»i và o thế ká»· 15, xuống còn 3.000 con ngưá»i thoi thóp sống khi được ngưá»i phương Tây phát hiện và o thế ká»· 18.
CÅ©ng giống như đảo Phục Sinh, Trái đất là má»™t hệ thống cô láºp và đơn côi giữa vÅ© trụ. Khi những ngưá»i Rapanui lâm và o cảnh cùng quẫn, há» không thể di cư đến miá»n đất khác hoặc cầu cứu ai đó. Chúng ta cÅ©ng váºy, nhân loại không có má»™t Trái đất khác để cầu cứu khi mà những vấn đỠvá» môi trưá»ng sống trở nên trầm trá»ng hÆ¡n. Và nếu như Trái đất quá rá»™ng lá»›n và lịch sá» quá dà i so vá»›i má»™t Ä‘á»i ngưá»i thì câu chuyện cá»§a hòn đảo Phục Sinh nhá» bé liệu có đủ dá»… hiểu để giúp con ngưá»i hôm nay nháºn thức vá» háºu quả cá»§a sá»± tà n phá môi trưá»ng đối vá»›i thế hệ mai sau?
NGUYỄN Äá»– DŨNG (Calgary, Canada)
http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ChannelID=87&ArticleID=248888











