Như má»i hình thức bói toán, chiêm tinh há»c đưa ra các dá»± báo quá chung chung, nên nhiá»u ngưá»i cho là chÃnh xác. Năm 1992, nhà váºt lý Geoffrey Dean đã đúc kết ra 10 nguyên lý và 26 kỹ thuáºt dá»± báo cá»§a các nhà chiêm tinh. Dưới đây là má»™t số kỹ thuáºt thưá»ng gặp nhất.
1. Hiệu ứng Barnum, hay việc ngưá»i ta rất dá»… dà ng tiếp nháºn những thông báo mÆ¡ hồ, chung chung. Hiệu ứng nà y được đặt tên theo các mà n xiếc cá»§a P.T. Barnum. Năm 1949, má»™t giáo sư tâm lý đưa ra má»™t mô tả nhân cách tổng quát đến mức má»i sinh viên Ä‘á»u nháºn đó là cá»§a chÃnh mình, kiểu như: “Bạn có xu hướng phê phán bản thân†hay “bạn thÃch má»™t chút thay đổiâ€. Thông báo Barnum cà ng được thừa nháºn khi: 1) Ngắn gá»n, tổng quát, dá»… được chấp nháºn và được cho là chỉ đúng vá»›i bạn, 2) Là những Ä‘iá»u dá»… ưa, phù hợp vá»›i nhân cách bạn, tránh những thông báo khó chịu kiểu như: “Bạn không phải là ngưá»i suy nghÄ© độc láºpâ€, 3) Äối tượng ngây thÆ¡ và dá»… thay đổi.
2. Äá»c nguá»™i (cold reading), hay vai trò cá»§a ngôn ngữ cÆ¡ thể. Äầu thế ká»· 20 tại Berlin, chú ngá»±a Hans thông minh biết lá»±a theo phản ứng cá»§a ngưá»i đối diện (nhướn mà y, nhăn trán, hÃt và o hay thở nhẹ ra, vươn hay so vai…) để là m toán. Ngá»±a còn biết, thì tại sao thầy bói lại không? Không chỉ các thầy bói, mà giá»›i đồng cốt cÅ©ng rất thạo “kỹ thuáºt lấy tin†nà y.
3. Hiệu ứng Tiến sÄ© Fox, hay chúng ta bị lừa bằng khoa há»c và sá»± hà i hước. Khi cảm thấy ở trong má»™t môi trưá»ng già u trà tuệ, và tin rằng Ä‘ang được nghe má»™t ngưá»i am hiểu vấn đỠnói, ta sẽ thá»a mãn mà không để ý rằng, thá»±c ra quan Ä‘iểm đó chưa hẳn đã đúng. Năm 1947, ba nhà giáo dùng má»™t ngưá»i đóng vai “tiến sÄ© Fox†thuyết giảng vá» Lý thuyết trò chÆ¡i trong toán há»c, ứng dụng trong giảng dạy váºt lý trước 55 nhà tâm thần há»c, tâm lý há»c, giảng viên, quan chức trưá»ng phổ thông và nhà hoạt động xã há»™i. Khi Ä‘iá»n phiếu thăm dò, 42 ngưá»i cho rằng, bà i giảng được tổ chức tốt, nhiá»u minh há»a và kÃch thÃch tư duy. Hầu hết cá» tá»a Ä‘á»u muốn nghe thêm vá» chá»§ đỠnà y. Không ai biết đó chỉ là má»™t trò lừa gạt.
4. Hiệu ứng vầng hà o quang, hay tầm quan trá»ng cá»§a ấn tượng ban đầu. Ta có xu hướng tin tưởng những thầy bói có tÃnh cách nồng nhiệt hÆ¡n lạnh lùng, tá»± chá»§ hÆ¡n thiếu tá»± chá»§, áo quần tươm tất hÆ¡n ăn mặc cẩu thả, ưa nhìn hÆ¡n kém hình thức… Giá»›i bói toán thuá»™c nằm lòng quy tắc nà y!
5. Tương quan ảo, hay tin tưởng là sẽ thấy. Äây là quy luáºt và ng cá»§a tâm lý há»c: Ta sẽ thấy cái mà ta muốn thấy. Từ vô số sá»± kiện đã xảy ra trong Ä‘á»i, ta nhất định nhặt được má»™t sá»± kiện phù hợp vá»›i dá»± báo cá»§a ông thầy bói mà ta ưa thÃch.
6. TÃnh không sai lầm, hay vì sao thầy bói không thể sai. Dá»± báo thì đã quá chung chung nên khó có thể sai lầm. Nếu sai thì thầy bói cÅ©ng có cách biện minh, đơn giản nhất là thừa nháºn chưa hiểu hết thiên cÆ¡. Ai mà không mắc sai lầm và ai có thể hiểu hết thiên cÆ¡?
7. Hiệu ứng giả dược (placebo), hay nó sẽ tốt nếu ta nghÄ© rằng nó tốt đối vá»›i ta. Rất Ãt ngưá»i Ä‘i xem bói mà lại hy vá»ng thầy bói nói sai. Cái ước vá»ng muốn tin là má»™t vÅ© khà lợi hại đối vá»›i thầy bói. Khi há» bói sai, ta sẵn sà ng cung cấp những ám hiệu để giúp há» hiệu chỉnh.
8. Hiệu ứng ngưá»i phục vụ khách hà ng, hay buá»™c khách hà ng phù hợp vá»›i dá»± báo. Äiá»u nà y thá»±c ra dá»… dà ng hÆ¡n ta nghÄ© nhiá»u. Ngưá»i phục vụ khách sạn có định kiến má»™t vị khách sẽ cho Ãt tiá»n boa, thế là anh ta phục vụ không ra gì, kết quả là tiá»n boa Ãt tháºt. Anh ta cho đó là kết quả tiên tri, mà không nghÄ© rằng đó chỉ là hệ quả cá»§a sá»± phục vụ tồi.
9. Ký ức chá»n lá»c, hay chỉ nhá»› những gì muốn nhá»›. Khi thầy bói đưa ra hai dá»± báo đúng và tám dá»± báo sai, ta say sưa kể cho má»i ngưá»i nghe vá» hai dá»± báo “đúng má»™t cách kỳ lạâ€, mà quên mất rằng, độ chÃnh xác chỉ là 20%! Trên thá»±c tế, nhiá»u khi Ä‘oán mò cÅ©ng đạt độ chÃnh xác tá»›i 50% (thắng hay thua, trai hay gái…), tháºm chà 70% (thá»i tiết ngà y mai giống hôm nay).
10. Hiệu ứng mong ước, hay dá»± báo cà ng đẹp thì cà ng dá»… được chấp nháºn. Giá»›i bói toán hiểu rõ Ä‘iá»u nà y nên các dá»± báo thưá»ng là dá»… chịu. Và sá»± xu nịnh sẽ đưa ta tá»›i bất cứ đâu. Khi có ai tuyên bố ta tà i giá»i, thông minh, sáng tạo, già u trà tuệ, nhạy cảm, giao thiệp rá»™ng, thăng tiến à o à o và sẽ già u to, ta tức khắc xem đó là má»™t nhà tiên tri thấu hiểu huyá»n cÆ¡!
CÅ©ng không nên quên má»™t kỹ thuáºt thô sÆ¡ nhưng hữu dụng, đó là đá»c nóng (hot reading). Nó thô sÆ¡ đến mức không được Dean nhắc tá»›i. Vừa gặp bạn, ông thầy bói đã nói ngay rằng ông quá mệt do đã xem cho quá nhiá»u ngưá»i nên hẹn bạn và o tuần sau. Äúng hẹn bạn tá»›i và ông ta liá»n kể vanh vách những thông tin cÆ¡ bản vá» bạn như há» tên, cÆ¡ quan, hoà n cảnh gia đình… Bạn choáng váng trước “tà i nghệ” siêu phà m và sau đó tin theo tất cả những gì thầy nói, mà không há» biết rằng, lần trước thám tá» cá»§a thầy đã kÃn đáo bám theo bạn. Chỉ cần há»i ngưá»i bán nước trước cá»a nhà bạn cÅ©ng đã có đủ những thông tin cần thiết!
Và như váºy, theo bạn, bói toán có cần phải chÃnh xác không?
Theo Kiến thức ngà y nay